Co kontroluje ZUS?
Kontrola Inspektorów ZUS może obejmować w szczególności:
- zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych (dotyczy to osób „nielegalnie” prowadzących działalność gospodarczą oraz pracowników);
- prawidłowość i rzetelność obliczania, potrącania i opłacania składek oraz innych składek i wpłat, do których pobierania zobowiązany jest Zakład;
- ustalanie uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i wypłacanie tych świadczeń oraz dokonywanie rozliczeń z tego tytułu (zasiłki, świadczenia rehabilitacyjne itd.);
- prawidłowość i terminowość opracowywania wniosków o świadczenia emerytalne i rentowe;
- wystawianie zaświadczeń lub zgłaszanie danych dla celów ubezpieczeń społecznych;
- dokonywanie oględzin składników majątku płatników składek zalegających z opłatą należności z tytułu składek.
Jakie są uprawnienia inspektora ZUS?
W trakcie przeprowadzania kontroli inspektor kontroli Zakładu ma prawo:
- badać wszelkie księgi, dokumenty finansowo-księgowe i osobowe oraz inne nośniki informacji związane z zakresem kontroli;
- dokonywać oględzin i spisu składników majątku płatników składek zalegających z opłatą należności z tytułu składek;
- zabezpieczać zebrane dowody;
- żądać udzielania informacji przez płatnika składek i ubezpieczonego;
- legitymować osoby w celu ustalenia ich tożsamości, jeśli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli;
- przesłuchiwać świadków;
- przesłuchiwać płatnika składek i ubezpieczonego, jeżeli z powodu braku lub po wyczerpaniu innych środków dowodowych pozostały niewyjaśnione okoliczności mające znaczenie dla postępowania kontrolnego.
Do jakich czynności zobowiązane są osoby kontrolowane przez ZUS?
Płatnicy składek są zobowiązani:
- udostępnić wszelkie księgi, dokumenty i inne nośniki informacji związane z zakresem kontroli, które są przechowywane u płatnika oraz u osób trzecich w związku z powierzeniem tym osobom niektórych czynności na podstawie odrębnych umów;
- udostępniać do oględzin składniki majątku, których badanie wchodzi w zakres kontroli, jeżeli zalegają z opłatą należności z tytułu składek;
- sporządzić i wydać kopie dokumentów związanych z zakresem kontroli i określonych przez inspektora kontroli Zakładu;
- zapewnić niezbędne warunki do przeprowadzenia czynności kontrolnych, w tym udostępnić środki łączności, z wyjątkiem środków transportowych, oraz inne niezbędne środki techniczne do wykonania czynności kontrolnych, którymi dysponuje płatnik;
- udzielać wyjaśnień kontrolującemu;
- przedstawić tłumaczenie na język polski sporządzonej w języku obcym dokumentacji finansowo-księgowej i osobowej przedłożonej przez płatnika składek.
Dokonane w trakcie kontroli ustalenia inspektor kontroli opisuje w protokole kontroli. Protokół kontroli sporządzany jest w dwóch egzemplarzach. Jeden pozostaje w aktach kontroli, drugi zaś przekazuje się płatnikowi składek lub osobie upoważnionej do jego reprezentowania.
W terminie 14 dni od daty otrzymania protokołu płatnik może wnieść na piśmie zastrzeżenia co do ustaleń w nim zawartych. O sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń płatnik informowany jest na piśmie. Zastrzeżenia powinny być rozpatrzone bez zbędnej zwłoki, czyli co do zasady w ciągu 14 dni. Jeżeli jednak do rozpatrzenia zastrzeżeń konieczne jest podjęcie dodatkowych czynności, wtedy rozpatrzenie sprawy powinno nastąpić w terminie nie dłuższym niż miesiąc, chyba że sprawa należy do szczególnie skomplikowanych – wówczas powinna być załatwiona nie później niż w ciągu 2 miesięcy. Rozpatrzenie zastrzeżeń przez inspektora kontroli zamyka ten etap postępowania.
Ustalenia pokontrolne zawarte w protokole stanowią podstawę do wydania decyzji. Jeżeli płatnik nie zgadza się z dokonanymi w protokole ustaleniami, na podstawie których wydana została decyzja, może zaskarżyć decyzję do sądu, składając w terminie 1 miesiące od otrzymania odwołanie od decyzji zus do Sądu (odwołanie od decyzji ZUS – wzór).
